CANCER LAKAH A INVEN THEIH


CANCER CHUNGCHANGA CHANCHIN ṬHA
Pastor P.L. Biakchhawna
Health Ministries Director
CANCER CHU ENG NGE NI?
Mur (cell)-te awmze nei lova lo ṭhanga lo ṭai darh vak mai hi Cancer natna a ni a. A nihdan tur takah chuan taksa bung hrang hranga murte chu awmze nei taka lo pung leh ṭhang tur an ni a. Mur chak lote thlak leh a, a ṭha lo laite thawm ṭhat zel a ni. A chang chuan taksa khawii lai emawa mur chu lo ṭhang vakin bâwk a insiam a. Chu mi bâwk chu a naran mai a awm thei a, ṭhenkhat erawh chu dam thei lo (cancer) a lo ni ṭhin a ni.
Bâwk naran pawh chuan taksa kalphung a lo tibuai thei a, zai chhuah te pawh a ngai ṭhin a, a kiang velah a ṭai darh vek lem lo va, a hnawk tih loh chu thihpui khawp a tling lem lo. Bâwk dam thei lo chi erawh chu a lo ṭai darh a, tisa pangngai a ei chhe ṭhin a. Thil pakhat, metastasis an tih maiin taksaa a thawh dan chu cancer lo inṭanna aṭang khan thisen zam leh ṭhalbe zam kal tlangin cancer mur chu taksa peng hrang hrangah a lo darh ṭhin a. A chang chuan cancer hi a rang em em a, a chang chuan a kuma kum a awh thei.
CENCER CHU ENGIN NGE SIAM?
Mur ṭha pangngai chu engtizia nge cancer mura a lo chan mai hi tuman an hre lo. Amaherawhchu scientist-(mi fing)-te chuan cancer thlen theitu carcinogen an tih mai nen an inchiahpiah tlat vangin miin cancer an vei ṭhin a ni an ti. Carcinogen chuan taksaa murte chu a tidanglam a, control theih lohin a lo ṭhang ṭhin a ni. India rama mipa cancer vei 53% (za a 53) leh hmeichhia 18%-te chu mei zu mi an ni. Chhul hmawr cancer leh hnute cancer hi India hmeichhiate vei tam ber a ni.
CANCER VEITIRTU (RISK FACTOR) CHU ENG NGE NI?
Thil eng emaw, cancer veitirtu bik a awm a, chu chu ‘risk factor’ an ti
a. Chu thil chuan eng cancer chi emaw mi a veitir
a. Chu mi nena inhnamhnawihna neih avanga cancer vei vek tur tihna chu a ni lo va,
mahse cancer vei mai thei tur dinhmunah a dah che a ni. Chutiang chi chu kawng
tam tak a awm.
Cancer veina pumpelh theih chi leh pumpelh theih hauh loh a awm. Pumpelh theih chu-vaihlo leh zu te nena inchiahpiah lovin i insiam thei. Pumpelh theih hauh loh pawh a awm a. Entirna’n i lo upat hian eng cancer natna chu emaw i vei theihna chu a lo sang ringawt, upat hrim hrim vangin eng thil emaw takin hmuh theih/hmuh theih loh emaw cancer thlen theia ngaih a nih chuan, chu chu ‘risk factor’ an ti. Risk factor tih hian hriat chian sa leh rinhlelh a awm a, hriat sa nemngeh chu science lam zirtirna aṭanga lo finfiah tawh a ni. Rinhlelh tih chu zir chhuah emaw, finfiah emaw a la ni lo tihna a ni.
(RISK FACTOR) CANCER AWMTIR THEITUTE CHU:
1. Sa ei—Sa engpawh- Vawk sa, Bawng sa leh a dangte ei hian cancer natna nasa takin a thlentir thei.
2. Thau—Sa thau ei hian zunthlum leh cancer nasa takin a siam bawk.
3. Sa rep leh thil rêp—rapa urho chi reng reng hian cancer a thlen nasa bawk.
4. Vaihlo, Tobacco—Vaihloah hian tûr chi hrang hrang sang thum chuang zet an hmuchhuak a. Chung zinga a lar zual 50-te chu a hrang ṭheuh pawha cancer natna thlen theitu ṭhiau an ni. Dr. Allan Maggie-a chuan mi 17 chuap cancer zinga 16 zelte chu mei zuk leh sahdah, khaini hmuan vang liau liau a ni a ti.
Tin, Dr. Paul Harvey-a pawhin lung nâ mi pariat zela mi pasarihte chu an meizuk leh hmuam vang vek a ni, a ti bawk. American cancer society-a an hotupa ber Dr. C. Cuyler Hammond-a chuan mei zu ngai lote aiin mei zu mite hian chuap cancer a let 60-in an vei nasa a ti. National Temperence Society India Director, Pu Baird-a chuan, miin meizial khat a zûk apiangin a dam theih tur chin (life expectancy) minute 18 zelin a pawt tawi a ni, tiin khawvelah a puang. Dr. A. Burid-a pawhin, “Heng vaihlo zuk leh hmuam chite hian hrawk leh kam chhung vel (oral) cancer a thlen nasa tih hi hnial rual a ni lo,” a ti. Poona Herald, Jn. 23, 1973.
5. Thingpui (Tea & Coffee)—Thingpui-(tea)-ah hian tûr (poison) chi hrang hrang raksa tana ṭha lo tak tak a awm a. Chung zinga a lar zual deuh deuhte chu, “Tannin” Caffeine leh Theine—te an ni. Botanist hmingthang tak, Dr. Julius Mortan-a chuan ngun taka zirna (research) a beih hnuin, heng—thingpuia tûr Tannin leh a dangte hian cancer a thlen theih nasatzia a hmuchhuak. Chutiang bawkin Kofi (Coffee)-ah hian thingpuia tûr awm ang chi hi a awm ve chauh ni lovin thingpuia tûr awm aiin a letin an chak zawk a. Chu bakah coffee-ah hian hriak chi khat, coffeoes an tih hi a awm a, chu chuan pumpui bang (stomach lining)-a mur (cell) a ei chhe awl em em a, chaw pai ṭawihna a tichhia a, pumpui ulcer leh cancer a thlen rang em em a ni. Chubakah lung a khawih chhe thei bawk.
6. Rilru hah lutuk leh rilru na lutuk nei reng miten cancer an vei awl bik bawk. An tisa mûr cell natna dotu a lo chau va, thisen kal a khawlo va, mur (cell)-ah bâwk insiamin, cancer an vei hma bik.
7. Hmeichhiat mipatna lama insum thei lo leh hun hmang uarte’n cancer an vei awl bik tih hmuhchhuah a ni. Tin, Mahnia serh khawiha tisa châkna hrik thlak (musterbatori) chingten cancer an vei awl bik em em bawk.
8. Thil um ṭawih leh sa uih hang tak tak ei ṭhin mite
zingah cancer vei an tam bik an tih chu. Mei hua thil rép, sarép ei ṭhinna hian cancer a thlen thei bawk. Meikhuah
hian carbon dioxide leh carbon
monoxide te an awm avangin.
9. Zu, alcohol—Zu in mite hian kâ, hrawk, chaw kawng, leh pumpui cancer an vei nasa bik. Chuvangin zu hian cancer a thlen nasa a ni.
10. Chemical emaw, metal emaw, Industry hrang hrang, cancer siam thei, entirnan, asbestors, nickel, uranium, chromates, petrolieum vinyl chloride leh tile siamnaa thawkten cancer an vei awl hle a ni. Abestors Fiblers leh dusts hip luh hian chuap natna leh cancer a siam thei.
11. X-ray lak fo hian cancer veina a thlen thei tih hmuhchhuah a ni tawh. Chuvangin X-ray lak a ṭul hun apiangin doctorte ngun takin rawn ang che.
12. Hormon estrogen—hmeichhiaten hetiang damdawi an ei vangin chhul cancer a awmtir thei. Thi hul dawn vela estrogen hman ṭhin hi a hmang ve lote aiin chhul cancer vei an tam bik tih finfiah tawh a ni.
13. Kum upat vangin—Kum a lo upat hian cancer vei theihna chu a lo sang
hrim hrirn mai a ni. Mahse upat avanga vei vek a ni chuang lo.
Hengte hi risk factors te chu an ni a. Heng bakah pawh hriat phak loh vanduaina
ei leh in dang dang avangin cancer vei theih a ni.
CANCER VEI HRIAT THEIH DAN:
1. An rihna a tla hniam.
2. An êk hunbi a mumal lo
3. Kawṭhalo an nei châwk
4. Pan dam hlei thei lo
5. Khawi aṭang emawa pangngai lo taka thisen chhuak emaw bawlhhlawh chhuak emaw
6. Thil pâwng/bâwk, hnuteah emaw hmundangah emaw a lo awm
7. Chaw helh deuh reng
8. Khuavang emaw taksa pawna thil ṭo emaw lo danglam
9. Khuh ṭha thei lo leh aw chháng.
CANCER CHU A TIHDAM THEIH EM?
Theih e, natna benvawn chi zawng zawngah chuan cancer hi tihdam theih ber a ni. Miin cancer a vei a ni tih a inhriat chhuah hma viau phei chuan tunlai thiamna leh damdawi ṭha hmangin awlsam tea enkawl dam theih a ni.
Invenna leh natna hriatchhuahna leh enkawl dan changkang tak takte hmuhchhuah a ni ta zel a. Kum thum dan zelah hetiang test hi tih tur a ni. Tunlai damdawi enkawl thiamna hmangin cancer 50% zel chu tihdam an ni.
INVEN DAN:
1. Sa leh sa thau te, kan mawm lutuk, hmuihmer lam ei tlem la, sa leh sathau phei chu ei suh.
2. Vaihlo hmanna chi hrang brang lakah inthiarfihlim la, meikhu ur sarép leh thil rep lam reng reng ei suh.
3. X-ray la mai mai suh.
4. Zu leh a behbawm ruihhlo sim vek rawh.
5. Thau lutuk leh rih lutukna lakah inveng rawh.
6. Estrogen pawh mamawh chhung chauh la rawh.
7. Bawnghnute, paneer, cheese, aluchips, leh coconut, butter, ghee, leh ice-cream etc. ei suh.
8. Hruihram, fiber tamna, atta, leh thlai ei tam rawh.
9. Thlai hring leh thei tharlam vitamin C tamna te ei tam rawh.
10. Rilru hlim takin awm la, a tawk chauhin exercise insawizawi ṭhin la, Pathian rinchhanin a thu chauh zawm ang che.
“Lalpa i Pathian aw hi ngun taka in ngaihthlâk a, A mithmuha ṭha A tih zawngte i tih a, A thupekte i ngaihsan a, A thuruat zawng zawngte i pawm chuan Aigupta mite chunga hri ka lentir tâk angte kha i chungah reng reng ka lentir ve lo vang, Kei Lalpa a tidamtu che ka nih hi,” a ti a. Excodus 15:26.
“Ka tihrisel leh ang chia, i hliam zawng zawng ka tidam ang. Lalpa thuchhuak chuan a ti” Jeremia 30:17.
No comments:
Post a Comment