Thu Zawnna (Post-a mi)

Monday, November 13, 2023

Mut Kham A Pawimawh

Naupang Mut Kham Lo Ṭhin

Naupang muhil tam tawk lote chu an tleirawl chhuah aṭangin zu in mi an tam bik a, an puitlin tak tak thlengin an ching chho zel tih hmuh chhuah a ni. Chutiang bawkin drugs ngawl vei pawh an tam bik bawk a ni.

“Heng naupangte hi an ninhlei em em a, sikulah buaina siamtu an ni chawk.  An zirlai an ngaihtuah ding thei lo va, puitlin thlengin zirna lama hlawhtling lo an tam bik a ni,” tih a ni.

Upat Dan Azira Ni 1-a Muthilh Darkar Mamawh Zat

Upat Lam : Darkar
Thla 0~2 : darkar 18~20
Thla 2~12 : darkar 14~18
Kum 1~2 : darkar 12~14
Kum 2~5 : darkar 10~12
Kum 5~12 : darkar 9~10
Kum 12~18 : darkar 8~9
Kum 18~60 : darkar 7~8
Kum 60+ : darkar 6~7

Chhun Mut Hi Lung Tan A Ṭha

Mi thiamte chuan chhun pachanga darkar 1 vel han muthilh zuai hi lung (heart) tan a ṭha riau niin an sawi. Allegheny College, Pennsylvania-a mi Ryan Brindle leh Sarah Conkin te chuan, chhun mut-in stress a chhawk zangkhai dan an zirna aṭangin, psychological stress nei, chhuna minute 45 vel tal muhil te chu a muhil ve lote aiin an BP a ṭha zawk niin an sawi.

Zirchianna atan hian university zirlai, hrisel ṭha tak takte chu group 2-ah ṭhen an ni a, group khat chu chhun mutna hun darkar 1 pek an ni a, group dang erawh an mu ve lo thung. Researcher-te chuan zirlaite chu an dinhmun hriat theihna tur questionaire an chhantir a, questionaire an chhan lai hian an blood pressure leh pulse rate te a khat tawka endik reng a ni bawk. Heta ṭang hian chhun mut chuan restorative effect a nei niin an sawi a. Chhuna minute 45-60 mutna hun neih chuan taksa leh rilru lama stress awm te a chhawk zangkhai duh bik niin an sawi. Ryan Brindle chuan, "Chhun mut hi lung tan a ṭha a, mental stressors (stress siamtu) lak atangin cardiovascular recovery a tichak a, cardiovascular (lung lam) disease risk neite tan chhuna darkar 1 vel tal mut theih hi a ṭha hle a ni," a ti. He zirchianna chungchang hi Springer's journal International Journal of Behavioral Medicine-ah tihchhuah a ni.

Mut Hun Ṭha Ber

R. Ramnghinglova, Chaplain
Christian Medical College
Vellore : Tamilnadu


Tunlai hun Science & Technology ṭhang duang takah hian, he kan thupui hi a pawimawh hle.
Eng hun hi nge mut hun ṭha ni ang? Sap thufing chuan, 'Mut hmaa thawh hma bawk hi a hrisel e' an lo ti a. A dik awm hle mai. Tlai taka muta, tlai taka thawh hi a hrisel lo hle a ni. Pathianin kan taksa a siam dan hi Medical Science thiamten an zir chiang zel a, thil mak tak an sawi chu pawn lam hun nen kan taksa hi a inzawm tlat a ni tih an sawi ṭhin.

Kan taksa che vel zawng zawng hi hunbi fel tak hnuaia che tur leh hahchawl thin tura duan a ni a. Heihi mithiamte chuan,'Biological Clock' an ti. He Biological Clock hian mumal taka hna a thawh theihna tur chuan hun bi fel taka khuanu duan sa hi zawm a tul hle mai.

Mithiamte sawi danin, zan dar 11 atanga zing dar 3 hun chhung hi kan Blood Circulation hi Thin lamah a luankhawm hun lai a ni a. Thin hian kan taksa tana chaw tha a siam hun a ni thin. Hemi huna Thinin hna tha taka a thawh theih nan mut hah chawlh ngei tur a ni. Zan dar 11-ah mut chuan darkar 4 chhung i thin tan hnathawhna hun i pe tihna a lo ni ang a; zanlai dar 12-ah i mut chuan darkar 3, zing dar 1-ah i mut chuan darkar 2, zing dar 2-ah i mut chuan darkar khat chiah i thin hnathawh nan i pe tihna a nih chu. Zing dar 3- hnu lama mu thin i nih chuan i taksa tihchakna turin i thinin hun a chang lova, eng eng emaw taksa hrisel lohna i hmachhawn thei reng tihna a ni. Zing dar 3 piah lamah hian eng ang pawhin mu tam mah ila, kan taksa in mut a kham thei tak tak tawh lo. Mut hun bi vawn fel hi kan taksa khawl hrang hrang tan hian a pawimawh em em a ni. Kan taksa chakna turin Biological Clock hian hun bi fel tak neiin kan taksa peng hrang hrangah hna a thawk a. Vawi khat mut that loh mai pawh hian a zavai hian a nghawng vek a, a pawi em em a ni. 

Biological Clock-in taksa peng hrang hranga a thawh dan:-

11 p.m. ~ 3 a.m. : Thin (Liver) - Mut hun ṭha.
3 a.m. ~ 5 a.m. : Chuap (Lung) - Boruak ṭha hip tura insawizawi hun ṭha.
5 a.m. ~ 7 a.m. : Rilpui (Colon) - Inthiar hun ṭha.
7 a.m. ~ 9 a.m. : Pumpui (Stomach) - Ei leh in hun ṭha.

Khawpuia chengte aiin Thingtlang a chengte an hrisel zawk fo. A chhan chu an mu hmain an thawh hma zawk vang a ni. Khawpuia cheng tam berte chu Television, Computer leh Hand set avang te, zan lama hnathawh avang te in mut hun an vawng thei lo fo. Heihi a pawi hle mai. Hlawh tam um avanga zan lama hna thawk thinte hian an sum lakluh tam tak damdawi-a inenkawl nan an hmang leh si thin. Taksa hrisel hi a hlu a, sum tam tak hen a ni.

Kan hun hman danah fimkhur ila, hun bi fel tak neiin i mu thin ang u. Tichuan kan taksa a lo hrisel sawt ang a, malsawmna hlu kan chang dawn a lo ni reng mai.

XXX

Zawnawlna

En A Nih Zat