Thu Zawnna (Post-a mi)
Thursday, July 21, 2022
Mizoramah Japanese Encephalitis (JE) Natna
Saturday, July 16, 2022
Minute 5 Chhung Leka Lu Na Tihreh Dan
I lû nat vangin sum engzah nge i sên ve tawh? Mahse a dam hlen chuang si lo. Damdawi tam tak i ei tawh avangin i pumpui paw'n a tawrh phah nghe nghe a nih kha.
Chuvangin Doctor-ten an hmuhchhuah damdawi hi sum a țul lo va, pum lam tan pawh nghaihtuah awm a ni lo.
I lû a rawn nat veleh i hnâr dinglam kua kha han hmet ping la, veilam kua chauhin thaw han la hawk hawk la. Minute hnih vel i hnar kaw veilam chauha i thawk hawm hawm hnuah i veilam kua chu han hmet ping ve leh la, dinglam kua zawkin thaw han la leh rawh le.
Tichuan minute 2 vel i tih hnuah chuan i hnar kaw pahnih chu han hmetping ve ve la, i kâin thaw han la leh rawh le.
Hei hi India Doctor-te hmuhchhuah niin, mi eng emaw zah te an enchhin hnua an puanzar a ni.
Kei chuan ka la ti chhin lova, mahse a țul a nih chuan damdawi ei aiin ka la tichhin em em dawn a ni.
Source - Data Doctor
HNUTE CANCER NIH INRINGHLELTE TAN
Dr. Eric Zomawia
Hnute cancer hi hnute veilamah a awm duh zawk a. Tin, hnute-a bawk (hard/ruh) awm te, vung te, chuar te, khuar awm te, a vun rawng inthlakte (asen in emaw), thak reh theilo te, khawih zawnga na te, hnute hmur atanga hnai ang deuh rawn chhuak te, hnute hmur tlum lut te i neih chuan Hnute Cancer i nei thei.
I pi, i nu, nu unau dangte emaw hnute cancer vangin an boral tawh anih chuan, i neìh theihna CHANCE a sang hle!
Tin, taksa peng danga Cancer nei tawh te, thanthi nei hma lutuk te, thi hul har lutuk te, fa hringlo, kum30 hnua fa pakhatna hringve chauh te leh kum50 chunglam ten Hnute Cancer an nei duh bik.
Hnute Cancer kan sawi hian, hmeichhia niturah kan ngai ani mai thei a, mahse MIPA HNUTE CANCER pawh a awm ve tlat!
A test theih dan
TRIPPLE ASSESSMENT hmangin hnute cancer hi a test theih ani:
1. Clinical examination: hnute chhunga 'bawk' nazawng hi ani kher loa, amaherawhchu he 'bawk' hi cancer ani em tih finfiah hma chu cancer anga ngaia enkawl tur a ni. Chuvangin hnutea 'bawk' awm reng reng chu DAKTAWR entir vat tur. Daktawr chuan tha tak leh kimchang takin alo check ngei ngei tur ani.
2. Ultrasound emaw Hnute X-ray/ Mammography (upa lam deuh tan) lak ngei tur ani. He test hmang hian hnute chhungah 'bawk' a awm ngei em tih a tilang thei dawn a ni.
3. FNAC (Fine Needle Aspiration Cytology) / Core-Cut Biopsy hmangin hnute chhunga bawk awm chu cancer a ni nge ni lo tih leh cancer a nih chuan eng ang cancer nge anih bakah eng ang dinhmunah nge a awm tih a hriat theih a ni.
Tichuan, cancer ani ngei a ni tih chian hnu chuan heng a hnuaia test te hi tihtur ani bawk:
1. Awm X-ray: Chuapah alo kai tawh nge la kailo en nan leh chuapah natna dang a awm tel em tih finfiah nan.
2. Isotope Bone Scan: Ruh ah alo kai tawh nge kailo en nan.
3. Thisen test.
4. Liver Function test: Thinah alo darh tawh em tih leh thin eng ang dinhmun nge a nih hriat a tul bawk ani.
5. Estrogen Receptor (ER) leh Progesteron Receptor (PR) test: hei hi hormone damdawi ahman theih dawn nge dawnlo tih test na a ni.
Hnute Cancer enkawl dan
A test leh enkawl hnate hi Daktawr (doctor) te mawhphurna ni mah se, damlote'n eng ang inenkawlna nge awm thei a, an duh zawng inenkawlna an dinhmun azira an thlan theihnan, tunlaia Hnute Cancer enkawl dan tlangpui tawite lo tarlang ang:
1. Surgery (inzai): Hei hi a enkawlna pawimawhber a ni. Hnute cancer zai dan chi hrang hrang te chu-
(A) Simple mastectomy with Axillary clearance: He operation hi helaia an tih thin tam ber a ni. Hnute cancer chu a puma zai chhuah a ni a. A lo darh deuh tawh a nih chuan a zakhnuaia 'lymph node' awmte chu thenfai tel a ni.
(B) Patey's modified radical mastectomy: Lehkhabu ah chuan he 'operation' hi tunlaia tihngun ber leh result tha ber nia ziah lan a ni! Hei hi a chunga kan sawi tawh nen a inang viau a, mahse awm tha te (Pectoralis minor) hi pawh sawn emaw zai phel a, a chhehvela 'lymph' awmte chu paih faia zawm leh a ni. He operation hian Cancer a control tha zawk nia ngaih a ni.
(C) Breast Conservative Surgery(BCT): Hnute cancer chu a intantir lam deuhva hmuhchhuah a nih chuan. He operation hmang hian hnute pum paih hial ngai lovin a zai theih a ni. Hetah hi chuan hnute chhunga bawk chu a chhehvel 1-2 cm vel nen zai chhuah ani. A tul a nih chuan zakhnuai 'lymph node' awmte chu paih tur a ni.
Mahse he operation hi Radiotherapy hmanga hem ngei ngei tur a ni. He operation hi HNUTE TE deuhvah a tihtheih loh a ni !
(D) QUART : He operation-ah hi chuan 'bawk' awmna 'quadrant' chu zai chhuah a ni a, zakhnuaia lymph node te chu thenfaia, a hnua 'Radiotherapy' hmanga hem zui a ni. Mahse 'quadrant' pum pakhat han paih tawp chu hnute a tihhmelhem bakah he operation hian result tha zawk a pek bik loh avangin hman lar a ni lo a ni.
(E) Halsted's radical mastectomy: He operation hi a thatna bik awm lem lova taksa paih tur a tam em avangin tunlaia chuan tih a ni tawh ngai lo.
2. Operation zawha Radiotherapy: Inzai zawh hnu chuan hnute leh zakhnuai chu Radiotherapy hmangin hem ani. Hei hi kar5-6 chhung, karkhatah vawikhat tih thin tur a ni. Lymph node level-III tihfai anih erawh chuan Radiotherapy angai lem lo a ni.
3. Damdawi hmanga inenkawlna: Hei hi chu inzai nen pek tel chauh a ni.
Hmeichhia, thi la nei, hnute cancer nena zakhnuai lymph node-te akai tawh bawk chuan, damdawi pek tel tur ani. Hmanlar ber chu CMF regimen a ni. Cycle 3-6 tal dawn tur ani e. Tunlaia damdawi hmanlar deuhte chu Gemcitabine, Docetaxel leh Paclitaxels-te a ni.
4. Hormone Therapy: ER test a positive chuan hmantur ani e. Hman tlangpui chu Tamoxifen-20mg nikhata vawikhat kum5 chhung hmantur a ni. Hei hian hnute cancer awm nawn thei tur 25-30% vel aveng thei a, hnute lehlam cancer tur a veng a ni.
5. Breast Reconstruction: Hnute lem bel duh tan 'breast reconstruction' a tih theih a ni. Centre thenkhatah chuan hnute lem siamna a ni a, ti/taksa (flap) emaw Silicon emaw hmanga siam thei a ni.
6. Breast Self Examination: Hnute a 'bawk' a lo awm in, thlaphan tur ani lova, Doctor pan thuai tur a ni. Hnutea 'bawk' awm zawng zawng hi cancer ani vek lo. Mipa ho pawh kha, hnute cancer in nei thei tih hre tel rawh u ! Hmeichhia 98%, Mipa 2%.
Tin, Hnute Cancer hi hnute Veilamah a awm duh zawk. HNUTE CANCER A TAMA VANGIN HMEICHHIATE TAN HNUTEAH BAWK A AWM EM TIH IN DAP FO TUR.
Hnute cancer hi a intantir a hma thei ang bera hmuhchhuah a nih theih nan 'Screening' an duante zinga pawimawh tak pakhat chu 'Breast Self Examination' a ni. BSE hi atangkai tak tak em tih hi a 'Controversial' viau a, mahse mithiam thenkhatin a tangkai ngei niin an ring a ni.
Hetiangin: Hmeichhe tan hnuteah bawk a awm em tih mahni leh mahni indap fo tur. I hnute Vei lam i exam dawn chuan i kut Vei lam khan i tukhum dawm la, i kut Ding lam khan i hnute Vei lam chu uluk takin dap chhuak vek ang che. Chutiang bawkin i hnute Ding lam pawh vei lam exam dan ang chiah khan i kut Vei lam khan ti ang che. Mahni leh mahni hnute exam BSE a position tha ber chu mut zangthal a ni.
Thla tin Vawi Khat tal Exam thin a tha. Tin, ka han ti leh hram teh ang, Hnutea Bawk awm zawng zawng hi cancer a ni vek lo. Kan tarlan ang emaw, in rinhlelhna tur i nei a nih chuan DAKTAWR (doctor) pan vat a tha...
"Hnute cancer nei tawhte nitin minute 30 an 'walk' thin hian cancer awm lehna chance 40% in a tla hniam.. hei hi research hmanga an hmuhchhuah thar a ni.
Exercise lak țhin hian Cancer vei lote cancer lakah a veng a, cancer vei tawhte cancer awmleh tur lakah a veng a, cancer vei exercise la țhinte hi exercise la ngai lo aiin an damrei zawk."
Cancer veite tan pawh exercise lak țhin a pawimawh hle a nih chu.
~ Dr. Eric Zomawia
Breastcancer laka i lo him zâwk theih nân, uluk takin i hnutĕ en țhin la, hetiang i hmu a nih chuan rang takin Doctor pan vat ang che.
Mipa pawh hnute cancer a awm ve theih.
'Tihdam aiin invên a țha zâwk'
Copy/Paste from Mizoram Cancer Care Foundation
Sunday, July 10, 2022
Hmai Duk Damdawi Buhfai Rawt Sawm Hnawih
A siam dân:
- A chunga ka tarlan tâk, Orange phel hnih leh apple phel hnih kha blender-ah dah rawh. Chuan, i rial sawm ang.
- Chu mi hnuah buhfai râwt sawm phut leh “yoghurt” kha i pawlh ang.
- Chuan, i mix vek ang a, a tui kha i hmaiah i hnawih ang.
