Kal Natna leh Zun-kawng Thalo – Inven dan leh Enkawl dan:
Sam 139:14 Hlauhawm tak leh mak taka siam ka ni si a
(He thuziak hi kan hriatna tizautu chauh a ni a, natna neite chuan daktawr an rawn ngei zawk tur a ni e)
Kal hi mihring taksa peng pawimawh tak mai a ni a. A pianhmang chu bean ang hi a ni a, mi pangai chuan kal pahnih kan nei a, kan taksa chhungah veilam leh dinglamah an awm. Kan thisen tithianghlimtu leh thisen a bawlhhlawh awm paih faitu ber a ni.
Thisen a thlifim a, taksa atangin “zun” angin chung bawlhhlawh awm chu a paih chhuak a, thisen thianghlim chu kan lung (heart) ah a pe let leh thin a ni.
Mipa leh hmeichhia hian kal leh zun-kawng (urinary system) kan nei inang a, a danglamna chu hmeichhia in mipa aiin urethra (phing atanga zun chhuahna tur) an nei tawi zawk hi a ni.
Kal (kidney) hian thisen tihthianghlim hna a thawh mai bakah hengte hi a thawk tel a ni: taksaah tuiril awm zat tur a vawng a, minerals kan taksaa awm zat tur a vawng bawk a, blood pressure (BP) vawngtu a ni bawk a, ruh (bone) hriselna a vawng tha a, tin, thisen (RBC) siam puitu pawimawh tak a ni bawk.
He taksa peng pawimawh tak hi a thatloh chuan thihna hial thlen theitu a ni.
Kal (kidney) natna thlen thei langsar zual chu hengte hi an ni:
- Zun thlum (Diabeter mellitus type 2)
- Thisen sang (Hypertension)
- Natna hrik chi hrang hrang
- Lung (stone/calculus)
- Pianpui (congenital)
- Kal natna leh
Zun-kawng ṭha lo langsar zualte, inven dan leh enkawl dan te chu:
Zawn kawnga hnai awm (Urinary Tract Infection) – khawsik, tlun, zun zawnga na emaw sa (burning sensation), lu na angin a lang chhuak thin a.
Inven leh enkawl dan tlangpui :
- Tui in tam
- Insilfai that – a bikin hmeichhiaah pawimawh hle a, nupa nun hman zawha UTI nei zel te an awm thin bawk a, mipate pawh insilfai that hle tur a ni.
- Damdawi – Antibiotics hi mahni thu a ei ngawt hi a thalo a, khawsik, tlun leh luna a awm chuan daktawr rawn vat zawk tur a ni e.
Mipa aiin hmeichhia UTI vei an tam zawk a, chhan tam tak zinga pakhat chu urethra an nei tawi zawk hi a ni.
Kal a lung awm, Zun kawnga lung awm –
Kal leh Zun kawnga lung awm hian na leh harsatna dang a siamloh chuan, hre lovin kan lo pai reng thei.
Lungte chu zun kawng (ureter) a thlen thlakin na (pain) nasa tak a thlen thei a. Kawng na, tai na leh pumna angin a awm thin. Hetiang na hi Renal colic an ti a; renal colic danglamna chu na a chhuah laiin a na lutuk a patling pawh thlan a tla bawrh bawrh thei hial a, mahse na a reh chuan awihawmloh loh khawpin a reh hmak lawi si a ni.
Harsatna a thlen theih dangte chu:
Zun kawnga hnai awm leh a kaihhnawih (khawsik, lu na, tlun), zun a thisen awm, luak chhuak, luak, zun rawng leh rim diklo, zun sek ngai, tum khata tlemte chauh zun chhuah tur awm.
Tui thianghlim in tam hi a venna pawimawh hmasa chu a ni a, harsatna a siam chuan daktawr rawn vat tur a ni e.
Kal vung (hydronephrosis)
Kal atanga zun chhuahna daltu a awmin kal hi a vung thin.
Kal vung siam thei langsar ber chu lungte (calculus) a ni.
Hemi bakah hian zun kawng (ureter) ah hliam a awm a, a damna hnu serin zun kawng a tizim emaw a tiping thei bawk.
Zun kawng (ureter) chhungah emaw bulah cancer vanga bawk (tumour) in zun kawng a nek chep chuan kal vung a siam thei.
Mipaah chuan prostate vung (benign prostatic hyperplasia) in a dal thei a, hmechhiaah chuan rai laiin naupaiin zun kawng (ureter) a delh palh thei a, nau neih inhliamna avangin zun kawng a tizim emaw tiping thei bawk.
Tui in that chuan heng natna te hi a tam zawk chu pumpelh theih a ni.
Kal vung chu a vunna chhan zawn chhuah hnua enkawl mai tur a ni a, hemi tur hian Surgeon rawn tur a ni e.
Chronic Kidney Disease (CKD) :
Kal thalo benvawn
BP sang leh zun thlum hi CKD tam zawk thlentu a ni
Polycystic kidney disease hi pianpui kal natna CKD thlentu a ni bawk
Glomerulonephritis hi kan taksa in kan kal (kidney) hi a hmelma emaw ti a a beih chiam (autoimmune reaction) vanga awm a ni a. CKD a thlen thei.
CKD hi tihdam theih tawhloh kal natna a ni a; ei leh in fimkhur te, taksa sawizawina (exercise), ruihhlo nghei, damdawi leh dialysis hmangin enkawl theih a ni a.
Kal thlak (kidney transplant) hmang pawhin a enkawl theih a ni.
Kal lam natna langsar zual dangte :
- Kidney failure
- Pyelonephritis
- Acute Nephritis
- Nephrotic syndrome
Kal thalo lan chhuah dan chi hrang hrangte:
- Chau ngawih ngawih (Fatigue)
- Vawt ti, tlun (chills, rigor)
- Tawite kal pawh hah hma em em
- Luhai, chau
- Hriatrengna thalo
- Vun hnuaiah thak (itching)
- Ke leh kut vung
- Hmai vung, bawr
- Ka tui lo
- Ka/thaw rim tui lo
- Pum nuamlo, luak chhuah, luak
- Zun chhuak si mahse zun tur nei mang lo (a far fep fep chauh)
- Zun paw emaw phuan
- Zun rawng inthlak: uk, sen, nawinawk rawng
- Zun chhuak harsat, san vak ngai
Kal leh zun kawng (Renal system) hrisel tak neih theih dan tlem azawng:
- Tui in that
- Chaw (food) hrisel tak ei
- Taksa sawi zawina hun insiam
- San zawng nena inmil rih zawng neih
- Zan mut that
- Mei zukloh
- Zu in loh
- Zun thlum, thisen sang leh lung natna enkawl ṭhat
- A hun taka doctor rawn.
----------xXx----------