Thu Zawnna (Post-a mi)

Tuesday, June 28, 2022

Phaitual Hnim (Paragis)


He hnim ṭhatna hi social media lamah an tar lang nasa hle a. Kan hriat loh avanga kan hman loh khuarel damdawi ṭha tak niin ka hria. Ṭangkaipui kan awm takin kan pawimawh tur nia ka hriat a ṭhatnate ka han chhawp chhuak veleh ang e.  

He hnim hi ram luma ṭo ṭhin a ni a. Hnim pawh har deuh mai a ni a, kawng sir vela ṭo pawh kan hmu ṭhin ang.

Paragis hnaha thil awmte

  • Silicon monoxide 
  • Calcium oxide
  • Chlorine
  • Protein 

A Ṭhatnate

  1. Anti-inflammatory, ngeih loh, mil loh zawng ei palha kawchhunga harsatna thlen thei laka vengtu khuarel damdawi  (Histamine), khuarel zun ti ṭhatu leh zun thlum damdawi, Antioxidants, Cytotoxic te a pai a ni. 
  2. Paragis hnah chhum tui (Paragis Tea) in ṭhin hian nâ, sil urh ang chi hi a dam thei. A duhthawh chuan a kung vaiin an chhum ṭhin.  A zung chhum tui in hian natna tam tak a ti dam thei a ni.
  3. Paragis-a awm Antioxidant hian cancer cell ṭhang lian tur a veng thei.
  4. Ni tina Paragis thingpui in ṭhin hian hmeichhe chhul fel lo a dam thei.
  5. Paragis hian kawchhunga tui awm a ti pung a, zun aṭangin al a paih chhuak a, khuarel kal damdawi ṭha tak a ni. 
  6. Pangngai taka paragis thingpui in ṭhin hian zun thlum a ziaawm thei. 
  7. Pem, thi chhuahna hmuamhmaah paragis sawr tui thlawrin thi danna ṭha tak a ni.
  8. Paragis hi rulhut damdawi a nih bakah pumpuia natna hrik dang awm pawh a paih thei. 
  9. Zun kawng fel lo leh zun kawnga hrik awm tanah paragis chhum tui in a ṭha.
  10. Paragis chhum tui in ṭhin hian thisen sang natna awm thei a ti tlem.
  11. Khawsik sang tih hniam nan paragis zung chhum tui in a ṭha.
  12. Paragis den tui sawr leh narial hriak (cocinut oil) pawlh a, lua thihin lu phut a reh theih bakah sam tla ṭhin pawh a veng thei.
  13. Pumpui ṭhat loh avanga ek thi ṭhin tan Paragis zung chhum tui in a ṭha. 
  14. Hengte bakah hian Paragis hnim hi Asthma, thisen cancer, phing, mit liam, sikserh, phungzawl leh hmeichhe nau pai thei lo tan pawh an hmang ṭhin a ni.


•လက်တွေ့ပျောက် တိုင်းရင်းဆေး

Kelbaan (Kelchabet)


Mi tamtakin a thatna an sawithin. Internet lamah ka zawng kual vaka.... alo ṭha nangiang mai.

Do Not Kill This Weed! It’s One Of The Best Healing Herbs On The Planet (& It’s Probably Growing Near You Right Now!) he hnim hi tihlum maisuh. He planet a hnim awm zinga natna tihdamna ramhmul damdawi ṭhaber ani. I kiangah maikhan alo ṭo reng maithei a nia tiin anlo ziak kuau mai.

Athatna (Source: Internet)

  1. Ahnah no te te hi salad a siamin a tui hle. Chawhmeh tui tak a ni.
  2. Calcium leh vitamin chihrang hrang abikin vitamine k a tam hle.
  3. Kangah: kelbean hnah nena tuam hnan nghal vat tur. Or bel tur
  4. Thichhuakah: inhliam palh thichhuak ah a hnah nuaisawm chu bel vat tur. Hliamna lai chu a hnah chhumtui hmanga sil ṭhin tur.
  5. Khawihli leh areng bawlah chuan a hnah den sawr tui hnawih tur or a hnah sawr bel tur.
  6. Ka (mouth ulcer) lawng ah chuan a chhumtui tak deuh nikhat vawithum or li lai hmuam a kam ṭhuah ṭhin tur.
  7. Hrawk nâah chuan a chhumtui gargle thin tur. Anihloh chuan a sawr tui tak deuh kha far nga vel leiah far tira zawimuanga lem thin tur.
  8. Luphut ah: a densawr tui hmanga lulei chiah tur. Darkar chanve-khat chiah hnuah suk fai tur.
  9. Thin leh kal hrisel that nan nitin a chhumtui no(thingpui inna no) khat ve ve zing leh tlai chaweikham ah inthin tur.
  10. Hritlang leh thawhah ang chitan chuan a chuumtui lum thar thar chu khawizu nena pawlha inthin maitur a ni.
  11. Vunthak, rannung seh ah chuan ahnah nuaisawm bel maitur.
  12. Kawthalo, rillam natna, pumpuina tan pawh a tha.a hnah sawrtui ir chhumtui chu inthin maitur a ni.
  13. Rannung (insects) leh khuai zuk, tur tenau nei ho ah a tha em em a ni.

Amaha thiltha chihrang hrang awmte:

  • Fiber (plant): Mucilage
  • Sugars: saccharose, fructose, sorbitol, aucubin(Plant)
  • Protein
  • Acids: Oleic, linoleic (seeds), salicylic, caffeic, citric, ferulic, planteolitic, chlorogenic (plant), fumaric (leaves)
  • Alkaloids: Plantagonine, indicaine
  • Choline
  • Invertin
  • Tannins
  • Flavonoids: luteolin, nepetin, noscapin
  • Amino-acids: apigenin (leaves)
  • Vitamins: Ascorbic acid (vitamin C)
  • Minerals: Potassium (Plant)

Athatna (Mizo version)

  1. Inherh ah kelbaan densawn tuia inzut a tha.
  2. Ka leh hana; a hnah chhumtui hmuam kana, hana, hahni bula hnaiboeh lei khi leh kamsir pante tan damdawi tha a ni.
  3. Bengna: ahnah tuisawr hi bengkherh leh beng na tan atha.
  4. Zunthlum: ahnim pumpui(a bul,zung,hnah) chhim tuihi zunthlum damdawi tha a 
  5. Zunlam tan; ahnah chhumtuiah chini pawlhin zunin, zunsa, zun tlem leh kalna in a ngeih hle.
  6. Sikserh: sikserh tan ahnah leh zung chhum tui in a ṭha. Rei deuh in erawh a ngai.

Doctor damdawi chawh thlah phah nan hman loh tur.

Source: Ramhmul Damdawite by R. Rozika IFS

--------------------

Zunthlumah 450 ka nia, hmanni ah ni 2 vel chauh ka in a, 120 chaw ei hma paw'n ka ni ta der a ... Chu bakah ka zunthlum hian ka ha a chung leh hnuai hi pangâ a tinget a, ka phawi ngam si lo a, a nat hian maw, a chhum tui hian ka ṭhuah rawk rawk a, a na zui lem lo bawk a. Pot-ah ka phun a, ka sik reng mai kei pawh.

--------------------

Heihi zunkawng lam problem nei tan atha lutuk chhum topa atui in chi

--------------------


Thursday, June 9, 2022

Ei leh In Sual Palh Damdawi Ṭhenkhat

  1. Arsa ei sualah – Zawngṭah a ṭha.
  2. Artui ei sualah – Buluih a hela ei a ṭha.
  3. Coconut ei sualah – Buhfai tlem tê bar a ṭha.
  4. Ei sual atan Sekhupthur kuang a hela ei a ṭha. Sawhthing ei pawh a ṭha.
  5. Ei sual/huat atan Pangkai kung hawng tui sawr in a ṭha.
  6. Ei sual/huat atan Tawitaw kung pil chhum tui in a ṭha.
  7. Ei sual vanga thak leh vualah Zamzo tui sawr leh a fea inhruk chhuah vek tur, a chhumna tuia inbual mai hi a ṭha. 
  8. Ganja (Ṭip) ruih sualah – Coconut tui in a ṭha.
  9. Hmarcha thak lutuk ei sualah – Bawnghnute in a ṭha.
  10. Lamkhuang ei sualah – Khawizu, bawnghnute leh ghee chawhpawlh ei emaw, sawhthing tuisawr in emaw a ṭha.
  11. Pa ei sualah – Aieng chhum tui in a ṭha. Zammir ei pawh a ṭha, Chhawhchhi bar pawh a ṭha.
  12. Sa leh thil dang ei sualah Pudina hel ei a ṭha. 
  13. Sangha ei sualah Pangkai kung pil hel ei a ṭha. Sekhupthur ei pawh a ṭha. Sawhthing ei pawh a ṭha.
  14. Thil ei sual reng rengah Maipawl hel ei a ṭha.
  15. Tengtere ei sualah – Chhawhchhi hriak tlem (10 ml) in a ṭha.
  16. Telhawng ei sualah – Kurtai ei a ṭha.
  17. Tur ei palhah – Vaimim ei a tha (a char densawm tui sawr pawh). Meihawl tui pawh a ṭha.
  18. Vawksa leh thil dang ei sualah Ailaidum bulbal ei a ṭha.
  19. Vawksa ei sualah Bepui hnah hel ei a ṭha.
  20. Vawksa ei sualah Zawngṭah mu ei tur, a rah mu a awm loh chuan a chawrno emaw a pil ei pawh a ṭha tho.
  21. Zawngṭah ei sualah arsa a ṭha.
  22. Zu ruih sual palhah – Serte tui sawr in a ṭha.


----------xXx----------


Awmvel (Herpes Zoaster)

HRILHFIAHNA: Awmvel Mizovin kan tih hian, pan chi khat awm velchhuak thin natna mitthlaah a rawn lang nghal mai thin a. Mahse, he natna hian awmah chauh ni lovin, taksa khawi lai pawh, vunin a khuh tawh phawtah chuan a lang thei a ni. A Medical term chuan Herpes Zoaster a ni a, he natna hi kan naupan laia kan vei ṭhin Tangseh (Chicken Pox) natna dam tawh, amaherawh chu kan taksa nerve hmun ṭhenkhatah a Virus nung la chambang kha taksa chak loh lai emaw natna dangin mi a tlakbuak laiin emaw rawn chhuak lehin a rawn pan chhuak ta thin a ni.
 
A LAN DAN: He natna hi pan chikhat durh chhuak angin a lang a a tirah chuan a pan a lan hmain a lan chhuah na hmun tur chu a na viau thin,chumi chu khawsik ten a zawm a chumi zawhah a rawn durh chhuak ta thin ani, a durh hi sin te te atanga durh leu lian tak pawh ani thi, zawi zawin a durh chu dam dawia enkawl loh pawhin a lo hil ve zel a, ser a lo awm ta thin ani,hemi hnu pawh hian damdawia enkawl loh emaw a nasa deuh te phei chu a natna hmun kha a rawn na thip zawk zawk fo thin.
 
ENKAWL DAN: Damdawia awlsam taka enkawl theih a ni a
Puitlingah chuan Acyclovir mum 800 mg ni tin vawi 5 ni 5 chhung ei tur a ni, a panah khan Acyclovir Ointment hnawih bawk tur a ni. Mit chhunga mi chu mita hnawih chi bik Ointment a awm tih hriat tur a ni. Naupang tan pawh damdawi ei chi hi a tui a awm bawk. Khawsikah chuan Paracetamol mum ei mai tur a ni.
 
A damdawi te:
1.    Kelpa zing ek hmasa ber tuam hnan.
2.    Arakhaum hnah tui sawr bel.
3.    Tlawr til meihawl tih dip chu chawtui nen awmvel panah hnawih tur.
4.    Ankhapui hnah densawm tui sawr hnawih.
5.    Makpazangkang hnah rawtsawm tui hnawih.
6.    Hmawng pil tui nen chhum tui a chanve chhuan kang tui in tir.
7.    Tuibur rawh vap hnawih.
8.    Samṭawk te hnawih.
9.    Chahpui bulbawk tah tui hnawih. (source Hriselna Mag)

(Mta Chhakchhuak - Hriselna Huang fb group)
or
http://hpdonchhangte.blogspot.com/2011/11/awmvel.html

Tuaibur (Awmvel)


Tuaibur hi Awmvel an ti bawk.

Tuaibur hi Awmvel damdawi ṭha tak a ni a. Vaiho chuan ran, bawng leh kel damdawiah te pawh an hmang a ni awm e.

Sil fai a, den sawmin a tui chu hnawih mai tur. A chhum tui ei a ṭha hle bawk.

Monday, June 6, 2022

Zunthlum I Nei Em? Kawlthei Ei Rawh


 

Sayarwon Panel

Zun thlum nei chu ei leh inah fimkhur a ngai a. Ei leh in a fuh loh chuan thisen thlum a sang a. Thisen sugar sang fo hian hun rei tak chhung hriselna lama harsatna a thlen thei a, chu chuan kal a ti chhe thei bawk.

Zun thlum veite hian ei tur ţha an ngaihtuah a ngai a, thei ei dawnin an fimkhur a ngai a ni. A chhan chu thei ţhenkhat hian thisen thlum a ti sang thei a ni.

Tun ṭumah hian zun thlum vei tan chauh ni lo, hriselna atana ṭha thei rah pakhat leh zun thlum veite tan a ṭangkai theih dan kan sawi dawn a ni.

Kawlthei hian heng nutrients te hi a pai a ni.

Vitamin A
Vitamin E
Vitamin B
Vitamin C
Folic acid
Phytochemical
Amino acid
Fiber
Magnesium
Phosphorus
Iron
Potassium
Copper
 
Chu bakah, hriselna tha ti chaktu nutrient dang  a pai bawk a ni.

Zun thlum veite hian kawlthei rah an ei chuan heng a ţhatnate hi an hmu thei a ni.

Kawlthei rah hian thisen thlum sang thut tur a veng thei a. Kawlthei ei ţhin hian thisen thlum a sang thut ngai lo va, chaw ei khamah erawh thisen sugar sang thut lovin zawi zawiin a sang a ni.

Kawlthei hian Fiber a pai tam avangin thisen thlum sang thut tur a veng thei a, chaw pai ţawih awlsam turin  a pui bawk. Ril bang a ti hrisel a, ek a kal ţha a, ek khal tur a veng thei a, ril a ti ţam awl a, thisen sang tur a veng thei a ni.

Calorie a hniam avangin taksa rihna a paih thei a. Thau lutuk hi thisen sugar sang thlentu a ni thei.

Tin, kawlthei rah hian tui a pai tam hle a. Hei hi thisen thlum leh taksa rihna control-na atana puitu ţha ber a ni.

Sodium a tlem avangin thisen sang a veng thei a ni. Thisen sang venna atana puitu Potassium a pai tam thung a ni.

Kawltheiah hian Vitamin C a tam hle a ni. Serthlum  aiin vitamin C a let li zetin a pai tam zawk a ni.

Immune system a ti chak a, chemical avanga natna khirh tak tak lakah taksa a venghim bawk.

Hriselna atana ţhatna tam tak a pai avang hian zun thlum nei tan ei ţha a ni a. Zun thlum  nei chuan kawlthei ei ţhin tur a ni. Mahse, a ţha tih avanga a lo a luata ei nghek erawh chu a ţha kher lo a nia.
Chaw ei kham veleha ei nghal loh tur. Chaw ei kham aţanga darkar 2 hnuah ei tur a ni.

Saturday, June 4, 2022

Lambak Ṭhatna


 

A hming dang: 

Hnahbial, Darbengbur, Pikimichawhmeh, Kawlkhumanuchawhmeh, sakawrke, thlawhderh.

Lambak tiin ka dah ang a, kan hre thiam turah ngai ang aw.

A Ṭhatnate

  1. Lambak hnah den sawm tui + chini + khawizu chawhpawlha ni tin ei hian tha chakna a siam thei. 
  2. Lambak den sawm tui sawr chu chhuan luma âwma chulhin naupang âwm nâ leh chuap fel lo a dam thei. 
  3. Lambak den sawm tui sawrah inzat chiahin khawnvartui pawlhin chulha hmehin ruh châng inzawmna nâ leh bâwk awm a dam thei. 
  4. Lambak tui sawr fiante khat zelin naupang tulh ṭhin hian  naupang hritlang, âwm na tur a vêng a, thàwkna dâwt nâ a dam thei. Hnap leh khák ban awm a paih.
  5. Lambak tui sawr hi vun na (phar)-ah hnawih leh a lambak taka ei ṭhin hian a dam thei.
  6. Pem thar damdawi atan a ṭha. 
  7. Ek thi, zunin, zun thi tan lambak tui sawra in ṭhin a ṭha.
  8. Lambak, thing hmarcha leh khawizu chawhpawlh ei ṭhin hian natna a veng a, dam reina a ni.
  9. Lambak hi tha chakna, tur thahna, pemthar damdawi, mit na damdawi atan hman ṭhin a ni.
  10. Lambak hi pho rova thingpui sen in anga in ṭhin hian thiseng sang a tiziaawm thei bawk.
  11. Lambak den sawm chu puan pan thianghlima funa mit tuamin emaw, a tui chu mita farin emaw mit na a dam thei.
  12. Lambak chu daihlimah dah rova den dip a, khawizu nen a inzata pawlha ei hian mut a tui duh. 

Lambak hi ramhmul damdawi an siamnaah hmun pawimawh tak luahtu pakhat a ni a. Damdawi atan a hranpain siam thiam lo mah ila, ṭhatna tam tak a neih avangin ei uar nachang hriat a ṭha hle mai.

crd
Ref အရှင်နာဂသိန်ပုံပြဆေးအဘိဓာန်

Thursday, June 2, 2022

Damdawi Atana Ankhapui Ṭhatnate

Ankhapui hi khak leh hnap ban ang chi hrawk hnawh thei then faina ṭha tak a ni. Kawpuar, thawhah leh pile (dula) damdawi a ni a. Ei leh ina kan ei tel taksaa tur awm paihtu ṭha tak a ni. Kawpuar ang chi puma thli pai tam tan a ṭha a, chaw pai a ti ṭawih awlsam bawk a ni.
Mipa, mipatnaa chak lo tan chakna a ni a. Hmeichhe thla tin bi a ti kal ṭha thei a, rilru hlimna a thlen thei a ni.
Ankhapui hi antuia siamin emaw, kanin emawa ei hian puma thli awm a paih a, zun a ti kal ṭhaa zunin a dam thei.
  1. Ankhapui dena a tui sawr hnawih (chulh)-in awmvel a dam thei.
  2. Zu inna rei tawh tan kum khatah vawi khat tal, ankhapui leh ar sa chhum pawlh ei a ṭha. Taksaa zu tur awm a paih thei a ni.
  3. Pem thar leh khawihli tan ankhapui hnah hem uaia bel a ṭha. Khawihli awm tir a dang let thlei a, a rei tawh chu hnai a hip chhuak hma bawk.
  4. Taksaa bawk awmah ankhapui hnah nuai sawma bela tuam hnanin a dam thei.
  5. Ankhapui hnah leh chini den pawlh, ruhtuah na leh tha naah bela tuam hnanin a dam thei.
  6. Ankhapui leh varak tui kan eiin tha chakna ṭha tak a ni.
  7. Ankhapui hnah leh ar ruh chhum pawlh ei hi hmeichhiat mipatna a ti chak thei.
  8. Ankhapui hi ui â seh natna chhuak leh, luak danna, awm hnawk (khak hnawh ang chi) damdawi siamnaah an telh ṭhin a ni.

Zawnawlna

En A Nih Zat