Cancer Hneh Theihna Leh Do Dan Dangdai
Cancer hi mi tin hmelma lian ber a nih avang hian, a do leh hneh dan hi kawng hrang hrangin sawi fo tawh a ni a, article emaw lehkhabu ziah te pawh tam tak a awm a, in chhiar tawh ngei ṭhin ang. Zoram lamah pawh hriselna lamah kawng hrang hranga hmasawnna awmin, Central Sorkar lam aṭanga hriatpui thleng a nih thu chanchinbua kan chhiar te hi a lawmawm hle a ni. Mahse, cancer lamah hian hma kan sawn vak lo pawh a ang hle. TV-a zualko an tar ṭhinah hian thih chhan an ziahah cancer hi a tam ber ni awmin a lang. October 19, 2012 Vulmawi aṭanga internet-a kan lo hmuh danin, kan Parliamentary Secretary, Pu S. Laldingliana chuan, “India rama cancer damdawi in lian ber berah a tam ber chu Mizote kan ni,” tih thu a rawn sawi a. Kan ramah hian cancer hi a la hluar hle a ni tih a lang a. Cancer ven nan leh a veite enkawl nan damdawi in hial din a ni ta. Kan sorkar leh ram hrang hrang sorkarte pawhin cancer venna leh enkawl nan an inseng nasa hle tawh ang.
Heti chung hian cancer avangin mi tam takin pawisa tam tak an seng a, kum tin nunna tam tak kan chan si. Mi tinin kan hriat tur chu cancer hi Pathian aiin a chak lo zawk a, hneh theih a ni, tih hi a ni. Tun darkar ngei hian i chhungte emaw, nangmah ngei pawhin he hmelma hi i hmachhawn mek a ni thei e. Hneh theih a ni. Bible chuan, “Pathian nen chuan engkim tih theih a ni,” a tih angin, he natna hi i vei a ni thei e, mahse, i hneh ngei ang tih ring tlat ang che.
Cancer dona atana ṭangkai tak pakhat chu ‘hlauhna’ (fear) hneh hi a ni. Eleonor Roosevelt chuan, “Hlauhna ka tawhin huai takin ka hmachhawn ṭhin. Chu chuan chakna thar, hnehna leh huaisenna min pe ṭhin,” a ti a. Chutiang chuan cancer hi hlau lovin huai taka kan hmachhawn chuan hnehna kan chang ngei ang.
Daktawr pakhat Lorraine Day an tih chu hnute cancer a vei a. A awm chhung vela a tihrawlah te chuan zung a kai vek tawh a. A daktawrte chuan, “Cancer i vei a, i thi dawn, chemotherapy lak a ngai ang,” tiin an hrilh a. Mahse, Daktawr Day hian a cancer vei chu hlau miah lovin a hmachhawn ta a. Chemotherapy pawh chu a la duh chuang hek lo. Pathian ringin ṭawngṭaina nen a inenkawl ta a. Kan taksa hi Bible-in min hrilh angin Pathianin ama duh zawng leh ama anpuia siam kan ni a, natna leh cancer te hian han bawm ṭhin mah se, ei dan dik leh nun dan thlakin amah leh amah hi a lo intidam ve thei a ni tih a ring tlat bawk a. Tichuan, Pathianin Eden huana kan ei tur a lo duan sa chu ringin a inenkawl ta a. Rei lo deuhah chuan a cancer chu a lo dam ta hmiah mai a ni. Lalpa chu fakin awm rawh se.
Mi pakhat, Ann Frahm chanchin hi ka rawn ziak tawh a, ropui leh huaisen ka tih em avangin ka’n tar lang leh duh a. Ann-i hian hnute cancer a vei a, a lo darh zau tawh hle a. Mahse, Ann chuan, “Fa te tak te te pahnih ka nei a, thihsan thei ka ni lo, ka theih tawpin ka do ang a, daktawrten ti tura an tih apiang chu ka kal tlang ang,” tiin a rilru a siam a. Tichuan, zai a tawk a, radiation leh chemotherapy te chu an nei a, engmah a sawt chuang lo. A thling te an thlaksak a, damdawi inah hian a tap rawt hi a ni ber mai. Thisen ringawt pawh unit 100 pek a ni. Antibiotic chak pui pui an pe a, engmah a sawt chuang si lo va. A tawpah chuan daktawrte chuan thi turin an hawtir ta ringawt mai a.
Ann Frahm hi Pathian ring mi a ni a. Beidawng leh hlau miah lovin he a hmelma lian, a cancer vei chu a hmachhawn ta a. Eden huan chaw hi tuten emaw an hrilh a. Tichuan, thei tui sawrna a lei a, thei leh thlai leh a hnah te a sawr a, darkar tinin a in ta tlat tlat mai a. Chawlhkar nga hnuah chuan a lo ṭha ta hle mai a ni. Eden huan chaw chu a ring zawm ta zel a, rei vak lovah chuan a daktawr, thi tura in lama hawtirtute kha, a va hmu chu, mak an ti kher mai. Daktawrte chuan an han exam leh a, cancer an hmu ta miah lo a ni. A ropui hle mai tirawh u maw! Lalpa chu fakin awm rawh se.
Tun lai damdawi ṭha leh inenkawlna changkang zawk hmang leh nun dan thlak ngaite thlakin cancer vei tam takin damna an hmuh laiin, mi tam tak chuan Pathian thiltihtheihna ringin urhsun taka ṭawngṭaina nen damna an hmu mek bawk a ni.
Cancer hneh tura thil pawimawh tak dang chu: a lo inṭan dan hriat hi a ni. Bible-in min hrilh angin, kan taksa hi, “Mak tak leh hlauhawm taka siam ka ni,” a ti a (Sam 139:14). Pathianin mihring taksa a siam dan hi a makin a ropui em em a. Khawl ropui tak angin a ngaituah theih bawk. Kan taksa bung hrang hrang, khawl anga an thawh ho dan te hi a makin sawi fiah pawh a harsa a ni. Mihring hi timur (cells) tam tak inzawm khawmten an siam a ni a. Kan taksa bung hrang hrangten an thawh tur an thawh ṭheuh theihna turin kan taksa chuan eng lai pawhin cells (ti mur) thar a siam reng a. Heng kan cells-te hi an ṭhan a kin hnuah an thi ve ṭhin. Amaherawhchu, heng cancer cells-te hi ti mur pangngai ang lo deuhvin an ṭhang sual a, an bula cell ṭhate hnathawh kha an tibuai ta ṭhin a ni. Kan taksa a chak chuan heng cancer cells-te hi an che thei lo va, taksa a chak loh veleh an rawn pung thuai a, cancer vei kan ni mai ṭhin. Hei hi hun rei tak chhunga zawi zawia lo awm a ni.
Chuvangin, taksaa natna do theihna (immune system) chak tak kan neih reng hi a pawimawh em em a ni. Cancer hmelma lian ber chu natna do theihna (immune system) chak tak neih hi a ni. Ziaktu ṭhenkhat chuan, cancer leh natna reng reng hi kan immune system chak loh vang a ni, an ti. Natna do theihna a chak chuan, cancer cells-ten invulh lenna hun an nei thei lo vang. Cancer do tur chuan, a hmelma lian ber - taksa chak leh hrisel ṭha hi - kan neih reng a ṭul em em a ni. Dr. Susan Love of UCLA, hnute cancer zai ṭhin chuan, “Hnute cancer za zela 30 (30%) hi mi hrisel pangngai an nih chuan a reh leh mai ṭhin,” a ti.
Natna Do Pawl, (Immune System) Chak Tak Neih Dan:
Chaw ṭha (balanced diet) ei a pawimawh. Dr. Don Colbert chuan, “Cancer reng reng hi hmun thuma ṭhena hmun hnih hi ei leh in dan ṭha leh nun dan ṭha aṭangin hneh theih a ni,” a ti. Chaw ṭha leh hrisel kan ei chuan, taksa hrisel tak kan nei ang a, natna hrikten min beih pawhin hneh theih lohvin kan awm ang. Chaw ṭha leh hrisel chu eng nge ni? kan tih chuan, Pathianin a mi siamte, ama anpui leh a duh dan ang taka a siamte tana a ruat chu Eden huanah khan a pe a ni. Chu chu Genesis 1:29-naa mi, “Ngai teh u, lei chung zawng zawnga thlai chi nei awm tinreng, thing chi nei rah awmnate chu ka pe che u a ni, in chaw atan a ni ang” tih hi a ni. He Eden huan chawah hian tunlai scientist leh ei rel bawl thiam miten mihringte hriselna tura an sawi, balance diet hi a awm kim vek a ni. Thau ṭha lo, cholesterol thisen dawt tiphui veka min hnawh hlum thei chi an tihte hi a awm lo.
Rîl (intestine) hrisel a pawimawh. Kan ril hian natna do theihna hi zaa 80 (80%) vel hi a thunun a ni, an ti. Ril lam hrisel tak nei turin fiber (dietary fiber) hi a pawimawh em em a. A chunga kan sawi tak, Eden huana Pathianin mihringte ei tura a pekah hian fiber a tam hle a ni. Fiber hna thawh dan chu lapuain tui a hip ang hian, kan thil eia thau ṭha lo (cholesterol) te kha a lo hip a, chung thau ṭha lote chu ek lamah a paih chhuahtir ṭhin a ni. Mi thiamte lo hriat tawhna aṭangin, thau ei tam hian cancer a siam thei, an ti a ni. USA hi rilpui cancer-ah hian khawvelah an sang em em a, sa leh a thau an ei tam vang a ni, an ti bawk. Saah hian fiber a awm lo. Thlai tharlam ṭha leh thei tam tawk ei fo a ṭangkai. Thlum leh thei leh thlai tin-a mi (processed food) a tlem thei ang bera ei a ṭha bawk.
Antioxidant chak neih. Antioxidant hna thawh dan chu - kan taksaa eng lai pawha thil thleng reng, kan thawkna atana thil pawimawh tak, oxygen vanga thleng a ni. Kan chaw ei leh thil ei reng reng hi kan taksain a hman ṭangkai theih nan oxygen hian a lo pawlh a ngai a. He chemical reaction hi oxidation an ti a. Heta ṭanga free radical hi lo insiam chhuak a ni. Kan hmuihmer leh thau ei-ah te hian a tam bik a. Antioxidant hi heng free radical thian faitu hi a ni. Free radicals hi mi thiamte lo zir tawhna aṭangin - kan timur laimu tichhiain cancer awm theihna atana sulsutu pawimawh tak a ni. Antioxidant hi thlai leh thlai hnah hring leh theiah an tam a ni. Tin, ai eng (tumeric) leh purun var (garlic) hi antioxidant chak tak an ni bawk.
Ni eng (sunshine). Ni eng a awm tam hi a pawimawh em em a ni. Ni sa hian kan taksa a han em hian, kan taksa timur (cell) pawimawh tak tak pahnih - lymphocytes (white blood cells) leh red blood cells a siam tamtir a ni. Lymphocytes hi natna dotu an ni a, natna hrikin min han beih veleh hian, anmahni do turin an lo pung khawm chiam ṭhin. Lymphocytes zingah hian T-cells an tih hi an awm a, an ni hi cancer cells lo pung khawm tur vengtute an ni deuh bik a ni. Hnute cancer bâwk vèlah hian hèng lymphocytes te an bawr khàwm tam chuan, an cancer ven hi remission an han nei a, a dam hlen nge nge ṭhin a ni. Tin, red blood cells hi chu kan taksa bung hrang hranga oxygen phur darhtu an ni. Tin, ni éng aṭanga a thlawna kan Vitamin D hmuh hìan, cancer do nân ṭangkaina a nei a. Kan thin (liver) leh kal (kidneys) te hìan Vitamin D aṭang hîan hormone pakhat calcitriol an tih hi an siam thei a. Calcitriol hian cancer cells te lo do let ve theihna a nei, an ti bawk. Dr. Joe Ellen Welsh chuan New York State University-ah, hnute cancer cells awm khawmah khan calcitriol hi a thun a, rei vak lovah chuan a chanve chu an thi nghal mai a ni tih a sawi.
Exercise. Exercise pawimawhzia chu sawi tam vak pawh ngai lovin kan hre tlang vekin ka ring.
Pathiana rinna nghah tlata lawmna chang hre mi nih. Bible chuan Thufingte 17:22-ah “Thinlung hlim hi damdawi ṭha tak a ni,” a ti. Tin, zawlnei Ellen G. White chuan, “Lawmna leh fakna thinlung aia taksa leh thlarau tihrisel thei zawk eng dang mah a awm lo,” a ti (Tihdam Rawngbawlna, p. 242). He laia zawlnei thusawi leh Bible thu hi tunlai scientist-ho hian an fiah zel a ni. Mi hlim thei apiang zingah cancer a tlem tih hi an zirnaah an hmu.
Awle, cancer do dan hrang hrang, mi thiam tak takte, ziak mi leh zir mi te hnen aṭanga lak khawm chu kan han ziak ve ta duah a. He article hi ka buatsaih laia ka rilrua thil lo lang lian ber chu, he mi tam tak hmelma lian ber cancer hi do tur hian mi tin tih theih vek mai a ni tih hi a ni. Cancer vei mek kan nih chuan Isua Krista zarah, a chunga kan han sawi tak ṭhenkhatin damna an hmu ang hian hnehna kan nei ngei ang, Pathian aiin a chak lo zawk a ni, tih hi ring tlat ila, kan hneh ngei ang. Pathian hi kan vel thil engkimah hmuh theihin a awm a, a hmangaihna tawp nei lo, tuifinriat aia thuk zawk chuan min hmangaih reng a ni.
Chhiartu duh takte, Lalpa’n kawng tinrengin malsawmin awmpui ṭheuh che u rawh se.
Source : Mizosdachurch / Mizo websites http://mizosdachurch.org/pages/home
No comments:
Post a Comment