Thu Zawnna (Post-a mi)

Friday, January 7, 2022

AIDS

(La siam ṭhat loh)

Anti Retroviral Therapy

(ART)

HIV/AIDS

Veite Enkawlna Kawng

 

MIZORAM STATE AIDS CONTROL SOCIETY

Anti Retroviral Therapy (ART)

HIV/AIDS enkawlna kawng

He lehkhabuah hian HIV/AIDS chungchanga hriat tur pawimawh tak tak a awm a. I zawhna tam tak chhan sak tur chein leh HIV hita enkawl theih a ni tih leh a enkawlna hmun pawh a kawhhmuh thei ang che.

Inenkawlna hlawhtling leh tluantling hi tangrual (team) a thawh chi a ni a. Chutah chuan kan chhungte, doctor te leh min tanpuitu hnai tak taksawrkar, tlawmngaipawl (NGO) te leh khawtlangin tang tlanga kan thawh a ngai ta a ni.

Tunlaia inenkawlna tha tak tak awm te avang hian HIV hrik paite pawh hrisel tak leh tangkai takin rei tak a nun theih tih a tichiang a. Chuvang chuan, HIV hrikpai chuan heng enkawlnate hi dawng tura a ngaihven ngei erawh a tul thung.

Enkawlna te dawng tura ngaihven hi i mawhphurhna a ni a. Heng enkawlna leh tanpuina zawng zawng hi i tan a niin i dawng thei vek a, amaherawhchu, nangmah hi i pawimawh ber a, i duhnate leh puih i nih theihna tura i ngaihven hmasak hi a tul hmasa ber a. Chutianga i tih phawt chuan an lo \anpui zel dawn che a ni.

Engnge ni HIV chu?

• HIV chu Human Immunodeficiency Virus tihna a ni a. Mihring taksaah hian natna hrang hrang (boruak, tui, lei, etc) a\anga a lo luh pawh a, heng natna hrikte lo tihlum zeltu 'Natna Dotu Sipaite (CD4)' hi HIV (hrik) hian a tichhe zel thin a ni.

Engnge ni AIDS chu?

• AIDS chu Acquired Immuno Deficiency Syndrome tihna a ni a. HIV hrikin mihring taksaa 'Natna Dotu Sipaite (CD4)' te a tichhiat hnem tawh hie hnua mihring taksain CD4 a neih tlem em avanga natna hrang hrang a vei hian 'AIDS a vei' tih a ni thin.

Engtia rei nge HIV hrikpai a nih ajanga AIDS vei dirthmunah a luh thin?

* HIV hrikpai a\anga AIDS vei dinhmun han Ihleng tur hian hun rei tak a duh ve a. A tlangpuiin, inenkawlna dawng lo teah chuan kum 8 a\anga kum 10 te a duh thin.

Engtin nge miin HIV hrikpai a ni tih a inhriat theih ang?

• Miin HIV hrik a pai hian a lang chhuak mai lova, dan naranin AIDS an vei tawh hnuah te a langchhuak chauh thin a. Chuvang chuan, HIV kai hlauhawm a nung thinte entirnan - mipat hmeichhiatna lama nun uluk lo te, kawppui ngah lutuk thin te, invenna (condom) tel iova mipat hmeichhiatna lo hmang thin te, drugs ti mite leh hetiang mi kawp thin te tan chuan HIV hrik pai leh pai loh enfiahna hmun ICTC pan hi a tha ber.

Engte nge HIV test nan an hman thin? Khawiah nge thisen chu ka test tir ang?

• HIV test-na tur hian hmanraw hrang hrang a awm a. Heng test-na te hian antibody a zu hmu thin a. Antibody chu mihring taksa a natna hrik lo lutte that tur taksa a 'Natna Sipai Dotu' in damdawi (chemical) a siam a ni a. Heng antibody te hi taksa insiam tur chuan hun a duh rei thin a, chuvang chuan miin HIV kai hlauhthawn awina a awm a thisen a test a a negative(kai lo) anga a lan pawhin thla 3 a\ang thla 6 hnuah thisen test tir leh ngei a tha. ELISA/Rapid test te hi heng antibody thisena insiamte hmuhchhuah nan an hmang thin a. Heng thisen test-na hmun ICTC (Integrated Counseling & Testing Centre) te hi District Hospital tin bakah CHC/ PHC hmun thenkhatah te a awm bawk a ni.

HIV hrikpai lo ni ta la, engtin nge ni zel ang?

• A hmasa berah chuan rilruah hlauhna a nasa duh hie a. Hei hi thil pangngai, mi tam takin an tawn thin a ni. Tuna inenkawlna te hi dam hlenna a ni lova;

amaherawhchu, hrisel takin rei tak a dam tir thei thung che a ni. I natna hrik inthlahpung zel tur kha a tihniamin a titlem thei a, mahse a that vekin, a tireh vek thei lo thung a ni.

1.         Inenkawl hlawhtlin theihna tura kawng pali (4) te chu:

A. Rilru hlim pua, a eng zawng thil thlir thiam.

B. Ei tha leh hriselna lam chi ei tam

C. A hun taka damdawi ei.

D. HIV hrikpaite nena inkawm tam.

2. Doctor rawn ngun rawh:

Doctor te i rawn chuan ngun takin an lo en che ang a. I taksaa HIV (hrik) awmdan leh a nghawng te uluk takin an lo enfiah ang. Chumi hnuah chuan, i mamawh ang tak enkawlna

(treatment) i dawng thei ang.

3.         Counseling:

Inenkawlna pawimawh tak a ni a. Heng counseling te hi ART Centre, ICTC leh Drop-in-centre-ah te a awm a. Damlo te hi a mal malin ngun taka kawm thin an ni a. Zawhna leh inrinhlelhna i nei emaw, hriatchian duh te i nei a nih chuan uluk takin chhan sak i ni ang a, chu chuan rilru, taksa leh thlarauvah HIV hrikpai i nihna hmachhawn dan a kawhhmuhin a pui thei ang che. Ni tina harsatna lo thleng thei te hmachhawn dan an kawhhmuh dawn che bakah HIV hrikpai ve tho te nena inhmelhriatna remchang tak a ni a. I dinhmun anga ding mek te nena in inkawmna chuan nasa takin a tanpui chein, hmalam hun thlir dan pawh i thiam phah ang. Tin, heng a\angte hian in intanpui tawn thei dawn bawk a ni.

4.  HIV hrikpai i lo nih pawhin hengte hi a lanchhuah dan (symptoms) tlangpui a ni:

A. Khawsik seng seng reng.

B. Rihna tlahniam.

C. Khuh/awm na.

D. Thawhah.

E. Kawthalo.

E Vuna dum thek thek awm.

G. Kam sir var liai.

H. Chaw helh/lem harsa.

I. Khawihli leh pan. Luna ngut ngut.

K. Thil hmu fiah lo (mit tha lo)

Engnge ni Anti Retroviral Therapy (ART) chu?

• Anti Retroviral Therapy (ART) chu damdawi hmanga HIV (hrik) inthlahpung zel tur venna a ni a. ARV damdawi pek an nih hian HIV inthlahpung chak lutukina taksaa 'Natna Dotu Sipai' a tichhe zel tur a vengin a timuang thin a. Chu chuan HIV hrik paite rei tak hrisel takin a dam tir thei thin a ni.

• Heng damdawi te hi chak tak tak an nih hlawm avangin side effects awm thei a tam hie a. Chuvang tak chuan ngun taka damdawite hi ei a ngai a, a hun taka ei bakah ei peih loh/theihnghilh te a pawi thei hie a, ei dan tur diktak zawm z£l tur a ni a. Enkawlna (treatment) lak lai hian ngun (regular) taka Doctor te pan thin tur a ni.

HIV hrikpai zawng zawng hian ART hi lak tur em ni?

• Ni lo ve. WHO (World Health Organization) chuan ART la thei chin tur dan" mumal takin a siam a. Mihring taksa hian hun rei tak chhung chu HIV (hrik) hi a do ve thei a. ART lak hma lutuk hian kan taksa hi damdawi chak leh hlauhawm tak vangin a chhe ve thei a; tin, kan taksaa hrik (HIV) te kha damdawi haw lo (drug resistant vi-rus)-ah a siam ve thei a ni.

• CD4 tlem lutuk emaw HIV (hrik) tam lutuk te hi ART la tur zinga tel an ni a. Heng enkawlna (treatment) la turte thlang turte chu hemi hmuna enkawl tura tih specialist te an ni. Heng bakah hian, ART la thei tur chuan hèng symptoms hrang hrang, damdawi nghawng (side effects) awm thei te leh damdawite a taksain a zo ang cm, tih te thlengin enfiah hmasak phawt a ngai a ni.

    Hengte hi hriat a tul bawk:

HIV/AIDS vei ten an tawrh thin (symptoms entirna-khawsik reng, kawthalo, rihna tlahniam) te a nei em? CD4 200 aiin a tlem em. CD4 hi 200 aṭanga 350 a nih chuan a natna dinhmun (disease stage) a zirin pek a ni thin. Dan naranin, CD4 hi 350 aia a tam chuan ART hi pek an ni lova, amaherawhchu, thla 6 danah inentir (on leh) ziah tur a ni thung.

ART i lak theih nana Doctor ten an tih hmasak thin chu:

CD4 : zat an enfiah hian i taksaa 'Natna Dotu Sipai' te dinhmun a hriatchian tir a. CD4artIem poh leh i natna do theihna a hniam a, chutiang a nih chuan AIDS dinhmun i nih theihna a sang sawt dawn a ni. A tlangpmin CD4 200 aia a tlem hian ART hi pek tan an ni. Hexhhiarna hi ART i lak hnua enkawl chhoh nan pawh a pavjfcmawh zel a ni.

Hrik (HIV) tam dan enfiah:

Hei hian thisen milliliter 1 a HIV (hrik) awmzat a enfiaha. 1 ml-ah hrik hi 30,000 aia a tam chuan ART hi pek tan a ni thin.

• ART tan hma hian ~ zawh fiah (investigation) neih phawt a ngai thin a, chung chu ART Centre, Civil Hospital, Aizawl-ah a tih theih a ni.

ART tan hmaa hriat tur pawimawh te:

1. Ei dan tur ang chiaha damdawi ei. Theihngilh/hun lova ei, ei that loh chuan a thawh tur angin a thawk lo ang a; tin, hrik khan damdawi kha a haw lo mai dawn a ni.

2. Side effects - luhai, luakchhuak/luak leh harsatna dang awm apiangte chu a rang thei ang bera doctor-te hrilh nghal tur a ni.

3. Doctor ten tawp tura an tih hma chu damdawi kha ei zel tur a ni. I dam viau tawh anga i inhria a nih pawhin doctor ten an hrilh hma che chu damdawi kha cha wlhsan suh ang che.

Ngun (regular) takin i doctor kha rawn thin la, chutiang chuan i damdawi thawh dan leh i ngeih nge ngeih loh te an lo enfiah thei dawn che a ni. Entirnan, CD4 tam chho zel chuan i taksaa 'Natna Dotu Sipai' te an chak ve zel tihna a ni.

Inbukna neih theih a tha a. Hei hian i taksa that chhoh zel dan i inenfiah thei dawn a. Khawsika awm lova, i rihna a san chhoh zel chuan i damdawi ei chu i ngeihin i tha chho zel tihna a ni. Amaherawhchu, i rihna a tlak hniam zela i khawsik a awm reng chuan i doctor rawn vat ang che.

ART hi i damchhunga la tura i rilru a inpeih hunah chauh la ang che.

ART damdawite hi tumah tawmpui/eipui suh ang che. I doctor chuan HIV avanga natna awm theite enkawlna tur damdawi a pe mai thei che a, chung chu ngun (regular) takin ei ang che.

9. Damdawi dang entirnan- ayurvedic damdawi te i lo ei lai a nih chuan i doctor hrilh hmasa ang che.

ART lak laia pui theitu tur thil ṭangkaite:

1. Diary/Lehkhabu emaw vawng la chutah chuan ni tina i damdawi ei dan, damdawi hming, i ei zat leh hun te ziak lut thin rawh. A nih loh pawhin damdawi bawm hran nei la, a kawmah kar tina i ei dan tur ziak chhuak vek rawh.

2. Tdamdawi kha hunbi chiahah zel ei thin la, a tha berah chuan hnathawk tura chhuah hma emaw mut hma te a ei a tha.

3. Damdawi thenkhat chu kaw ruah laia ei a ngai a, chungte chu theihngilh hauh lo tunn i rilruah vawng rawh.

4. Damdawi ei hun tur hi sana hmang emaw mobile phone hmang te a alarm set a tha hle.

5. I zin emaw hmun danga i kal dawn a nih chuan i damdawi mamawh ang turte keng ngei ang che.

6. I damdawi kha i ei theihnhgilh palh a nih pawhin ei double suh ang che. Ei theihngilh loh hi a pawimawh ber a, chumi tur chuan diary emaw vawn hi a pawimawh.

ART-in a nghawng (side effects) awm theite:

1. Luakchhuak, lu na, luak, kawthalo, ka chhung ro.

2. Mitliam

3. Vunthak

4. Ke leh kut za leh na

5. Hah hluah hluah.

6. Rilru hah, mut theihloh/mut harsat

7. Pum na vak vak

8. Dan pangai aia pum leh kutke thau

Heng a chunga tarlan te hi an nasat viau emaw nangmahah harsatna an thlen chuan i doctor pan ang che. Heng avang hian buai emaw hlauh mai tur a ni lova. Nangma thuin damdawi pawh ei chawlh mai tur a ni lo, hei hian thatna aiin that lohna a thlen zawk thei a ni.

Engin nge ART hi awmzia neih loh tir thin?

1. Damdawi ei mumal loh leh ei that lohin, hei hi ART thawh that theih lohna chhan tlangpui a ni thin.

2. Side effects nasa lutuk vanga damdawi a nihna tur anga an ei theih lovin.

3. Pumin damdawi a pai zawh lohvin.

4. Taksa chakna tur ei tam tawk loh vangin.

5. HIV kaihhnawih natna neih leh thinin, entirna: TB leh a dangte.

6. HIV hrikin damdawi a huat lohvin.

ART lak/ei lai hian HIV hi a kai theih em?

Aw, thei e. Hengte hi hriat a pawimawh.

1. HIV hi taksaa a la inthlah tam loh avanga thisen test pawha hmuh theih loh lai a awm a, chung hun lai pawh chuan HIV hi a inkaichhawn theih tho a ni.

2. Mipat hmeichhiatna (sex) hman dawn pawhin, kan kawppuite nen engkim tlang taka sawi dun vek hnuah, a invenna tur entirnan condom te kan sawi dun phawt tur a ni. Sex hman loh hi a invenna tha ber leh him ber chu a ni.

3. Inkawpte hi HIV positive an nih ve ve chuan condom hi hman ngei ngei tur a ni.

Hriat tur dang pawimawhte:

• Hmul mehna leh ha nawhna tumah tawmpui suh.

• Thisen pe lo la, mipat hmeichhiatna hmanin i chi kha tumah kai lo turin fimkhur la, condom hmang thin ang che.

• Vun tih pern leh hliam lo turin fimkhur la, pem/hliam i lo nei a nih pawhin tifai la, tuam tha vat ang che. Taksaa hliam, pern, damlovah leh a enkawltua awm reng reng chu tuam nghal vat zel tur a ni.

• Kut leh taksa reng renga thisen/chi a kai chuan silfai nghal vat tur a ni a, tin hliam leh pern lai reng reng chu a pun lohna turin damdawi entirnan, dettol te hnawih vat tur a ni.

HIV hrikpaiin hliam/pan emaw thisen chhuak te an neih reng reng chuan anhmahni bakah a enkawltute pawh an fimkhur hie tur a ni.

• Heng hliam/pan, thi chhuak a awm reng reng chuan kutkawr (gloves) hman ngei ngei tur a ni a. Heng kutkawr te hi hman zawha paih hmain bleach solution emaw 1% hydrochlorite-ah minute 20 tal chiah phawt tur a ni.

HIV hrikpaite tana hriat tur leh zawm tur te:

1. Ei tha- thlai hring leh protein tamna be leh chana lam te ei tam tur. Vitamin leh iron tablet te ei ngun tur a ni.

2. I ka tifai tha ang che. Chu chuan ka chhung pan tur te a veng thei a ni.

3. Sa leh thau tamna lam ei tlem la. Chawhmeh thak tak tak ei suh ang che.

4. Hnim hring ei chi hnute tui leh hnute tui a\anga siam chauh in leh ei tur a ni. Entirnan - bawnghnute tui.

5. Chaw vawt lutuk emaw sa lutuk emaw ei suh ang che.

6. Tui chhuan so chauh in la. I kalchhuah dawn pawhin tui thianghlim pai zel ang che.

7. Kawng sira an zawrh ei tur ei lo la. A theih phawt chuan in a\anga siam chauh ei ang che.

8. Chawlh hahdam leh mut tam tur a ni.

9. Sahdah/Khaini/Mei (vaihlo zial/cigarette) reng reng khawih hauh suh.

10. Ran pawh lawm lutuk lo a tha. A bikin ui leh zawhte a\angte hian natna hrik a kai theih avangin. Inah ui in nei a nih pawhin a enkawl dan tawk tur i doctor rawn ang che. Pawna tla mai mai Ran te phei chu khawih loh a tha.

11. Zu in miah loh tur a ni a. Zu hian damdawi te kha hna a thawh tir thei lo thin a ni.

12. Doctor chawh loh che damdawi ei mai mai suh.

13. I tha leh i taksa tichak turin exercise tha takin la ang che. Hei hian i taksaa natna do theihna pawh a tichak dawn a ni.

14. I rilru hahdam thei ang bera awm tum la, tawngtai leh inkhawm tam a tha.

15. A eng zawngin thil ngaihtuah la, he natna hi i hneh thei a ni tih hi ring la. Inngaihtuah lungngaia kun mai lovin, a eng zawnga thil thlir hian kan taksaa natna dotu te a tichakin chu chuan rei tak hrisel takin a awm tir thei dawn che a ni.

HIV leh ei ṭhat chungchang hriat belh tur te:

• Damlovin ART a lak reng reng chuan taksa rihna tlahniam veng tur leh natna do thei tura taksa tichak zel turin a ei a tihthat a pawimawh hie a. Chaw tha heng -buh, atta, maida, alu, balhla, be, bean, chana, bekang te hi ei tam tur a ni.

• Protein tamna ei tam a tha. Protein hian kan tha te a tichak. Heng bawnghnute, sangha, arsa, leh chana lam ei tam tur a ni.

Carbohydrates tamna heng vaimim, leh thlai hring chi hrang hrang te, thei te ei tam tur a ni a. Ni khata vawi 4-5 ei a tha.

Tui thahnem tak ni tin in thin tur a ni. Chawi ei inkarah thil ei thin tur a ni a, chungah chuan chana, thei, dahi, carrot, buhhawp, biscuits leh chhangthawp te a tha a ni.

Naupai leh HIV

HIV positive nih chuan fa pai loh hi a tha ber a. Nuin a faa a kaichhawnna chance hi a damdawi hmangin a tihtlem/ hniam theih a ni. Naute in a nu a\anga HIV a kaichhawn theihna hi za zelah 15-30 (15-30 %) vei a ni a, chu chu inven loh chuan nuin nau a neih lai leh hnute tui pek a\ang hian a sang zual a ni.

PPTCT program hian nu HIV positive-in a faah he natna hrik a kaichhawng tur ven hi a turn ber a ni a, chumi tur :huan nu chu a naupai laiin a thisen a lest tir ngei tur a ni. Heng nu HIV positive an ni tih hmuhchhuah te chu damdawi nevirepine pek an ni thin a. Tin, naute pian hlimin HIV an kai lohna turin damdawi pek an ni thin bawk a ni. Hnute pek a\ang hian HIV hrik hi nauteah a kaichhawn theih a ni tih hriat a pawimawh. Naute hnute pek leh pek loh hi an nu leh pa ten counseling an neih hnuah an duhthlanna a ni. Naute nu leh pate chuan a tulah chuan doctor leh counselor hi an rawn zel tur a ni. HIV positive naupai zawng zawng :huan enkawlna (treatment) la thei tura dan siamte an taksa hriselna in a zawh dawn chuan damdawi hmanga inenkawlna hi an dawng ngei tura ni. A theih phawt chuan, nu hian a rai tirh a\angin thla 3 chhungah tan a tha a, hei hian ART damdawi avanga naute pumchhunga piansualna/nghawng tha lo tur a veng thei.

HIV leh Tuberculosis (TB)

HIV hrik paite hian TB hi an vei fova. India ramah chuan HIV avanga natna kai nasat ber leh awlsam ber chu TB hi a ni a. HIV hrikpai zinga za zela 50 (50 %) chuan TB hi an vei a ni.

TB hi tihdam theih a ni tih hi hriat a pawimawh a. Tunlaiah phei chuan DOT progam (Direct Observation Treatment) hi TB damdawi hlawhtling lak a ni tih hriat a tul awm e. TB hi enkawl vat a tha a, chuvangin, khuh, khawsik leh rihna tlahniam reng reng chu rang taka doctor te pan vat tur a ni. A tha berah chuan ART damdawi ei hma hian TB nei chuan an TB natna kha enkawl dam phawt tur a ni.

HIV hrikpai naupang enkawlna kawnga hriat tur tlanglawnte:

Naupang tam zawk chu an nu leh pate aṭanga HIV hi kai an ni a. Naupang chu a nu HIV positive a nih chuan thla 18 a tlin hma chuan a nuin a pai lai aṭanga a kaichhawn antibodies (HIV do tura taksa in HIV pian ang deuh a siam) chu a taksaah a awm dawn avangin thla 18 a tlin hnu-ah chuan a thisen test nawn a pawimawh hie a. Hemi hnu-ah hi chuan naute dinhmun diktak a hriatchian theih tawh dawn a ni. Chuvang chuan, nu chuan ngun (regular) takin thisen test tirna hmun (ICTC/PPTCTC) hi a pan thin tur a ni.

a.   HIV hrikpai naute in lama enkawl dan tur?

HIV hrikpai naute in lama enkawl tur chuan hengte hi hriat tel a \ul:

1) Ei tha: Protein tamna pek tam a pawimawh a. Chutiangin, heng-bawnghnute a\anga siam ei tur hrang hrang te, thlai hring thar lam te, be chi hrang hrangte leh sa te. Tin, vitamin, calcium leh iron te pek tam a pawimawh.

2) Invawnfai a pawimawh: Naute enkawltu chuan naute a pawm/khawih hmain kut fai takin a sil thin tur a ni a, hmun leh in velte pawh fai taka phiahfai thin tur a ni. Pawn lama siam ni lo ina ngun taka siam bawlhlawh laka fihlim, chaw hmin tha leh tui pawh chhuanso pek thin tur a ni. Tin, a zun leh ek pawh silfai/tihfai nghal zung zunga nisaa puan huh te pawh pho vat zel tur a ni.

3) Inchiu: Naute reng reng chu natna hrang hrang laka an him theihna turin chiu thin an ni a. Heng natna hrang hrang - Polio, T.B, khuh hip, Sentut, biangboh leh a dangte laka an him theihna tura inchiuna sawrkarin a buatsaih hrang hrangte hi naute pangngaiah chuan lak vek tur a ni. Amaherawhchu, HIV hrikpai a nih chuan doctor (HIV lama experience neite) rawn hmasak zel tur a ni.

1) Natna kaichhawn theih vei hnaih tir loh tur: Naute chu natna inkaichhawn theih heng sentut, TB, kawthalo leh awm na/khuh neite hnaih tir miah loh tur a ni.

2) Hmangaih taka enkawl: Naute chu naupang dang ang bawka duat taka, chhungkua leh khawtlangah pawh ta neitu leh rilru dam taka a awm theihna turin hmangaih taka enkawl tur a ni a. HIV hrikpai te hi mi pangngai an nih ang thova rilru hliam nei lova enkawl chhoh a pawimawh.

3) Zirna : Naupang chu naupang dang ang bawka zirna tha dawnga, thiamna nei tura enkawl/kaihhruaina a dawng tur a ni. Sikul kai leh Sande sikul kalnaah pawh midang ang bawkin dik taka enkawlna a dawng tur a ni.

4) Doctor hnen pan chhunzawm : Ngun (regular) taka doctor-te kan pan that chuan HIV kaihhnawih natna an lo kai palh a nih pawhin rang takin a hriat theih thin bakah enkawlna pawh dawn vat thin a nih avangin, hrisel nan a pawimawh hie. Tin, hei bakah hian ART damdawiin a nghawng (side effects) awm thei pawh a hriat theih thuai dawn a ni.

b) Eng enkawlna (treatment) te nge naupangte tana awm?

1) HIV avanga natna kaihnawih (O.I) awm theite enkawl theih a ni.

2) ART hi naupang ei turin a tui chiin ART Centre-ah a awm a. Amaherawhchu, naute chuan ART a lak tawh chuan a damchhunga a lak a ngaih tawh dawn avangin ART damdawi lak tan hmain naute nu leh pa, an chhungte'n ngun taka an ngaihtuah bakah inpekna a pawimawh. ART hmanga inenkawlna hian puitlingah pawh HIV hi a tidam lova; mahse, a natna hrik inthlahpung chak lutuk tur a tihniam a ni tih hriat a tul. Miin ART a lak tawh chuan doctor-te leh hetiang lama thawktu mithiamte thu zawm a, damdawi pawh ei dan tur an tih thlapa ei bakah damdawi dah that dan tur thlenga zawm a tul.

Hriattur pawimawhte:

a. Exercise lak ngun

b. Vun vawn faia ni tin inbual.

c. Kawr thawl lampang leh ro tha hak.

d. Kap/serh silfai that.

e. Zun/ek zawh apiang leh chaw ei dawn/ ei zawha fai taka sahbawn nena kutsil.

f.  Kawr, mutphah leh sin laite fai taka suk thin leh saa ro tha taka pho thin.

g. Ha leh lei te fai taka ni tin vawi hnih nawh thin.


 

ART CENTRE

Room no. 212

2nd Floor, OPD Building

Civil Hospital, Aizawl

Phone-2301035

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Issued by: Mizoram State AIDS Control Society

MV-124, Mission Veng ‘S’, Aizawl, Mizoram

Phone- 2321556/2321566 Fax-2320992

E- mail: mizoramsacs@fastmail.fm

No comments:

Post a Comment

Zawnawlna

En A Nih Zat